آب و هوانگاری به روایت ناصرالدین شاه قاجار

میراث مکتوب- ناصرالدین شاه قاجار که چهارمین پادشاه سلسلۀ قاجاریه بود، علاقۀ زیادی به ثبت و تحریر خاطرات روزانۀ خود داشت و به شرح وقایع روزانه که شامل عکاسی، نقاشی و شکار به همراه سفرهای گوناگون داخلی و رفتن به ییلاقات بود، پرداخته است. اما آن چه حائز اهمیت است در این روزنامه خاطرات، بسیار کم به وقایع سیاسی مملکت پرداخته، بلکه آن‌ها را در دفترچه‌های مجزائی به صورت رمز و تلگرافی نگاشته است.

یادداشت‌های روزانۀ ناصرالدین شاه نوشتاری ساده و بی تکلف به دور از هرگونه الفاظ پرطمطراق است که درباریان و زنان حرم‌خانه در نامه‌نگاری با شاه بدان استناد می‌کردند. در بسیاری از خطوط، ناصرالدین شاه خود را با لفظ «ما» جمع بسته است. در این روزنامه‌ها شاه اطرافیانش را با همان لفظی که خود به کار می‌برده یاد کرده است.

از این مجموعه یادداشت‌ها به تازگی کتابی با عنوان «روزنامه آب و هوا: آب و هوانگاری به روایت ناصرالدین شاه قاجار» به کوشش الناز بایرام‌زاده آماده و در 160 صفحه از سوی انتشارات پرنده چاپ و روانۀ بازار نشر شده است.

این کتاب حاصل استنساخ بخشی از روزنامۀ خاطرات ناصرالدین شاه به قطع رحلی بزرگ از صفحه 202 تا صفحه 393 است که اصل آن در بخش اسناد خطی سازمان اسناد ملی ایران تحت شماره 7479-295 در بخش آلبوم‌های بیوتات بایگانی شده است. روزنامۀ مبارکه، روزنامۀ هوا و اثرهای آسمانی و زمینی است که در طول یک سال از هجدهم شهر جمادی الاول سنه 1299ق الی هجدهم شهر جمادی الاول سنه 1300ق توسط ناصرالدین شاه قاجار تحریر شده است. بخش‌هایی از این روزنامه خاطرات به خط کاتب تحریر شده است.

ناصرالدین شاه در این روزنامه به ذکر وقایع آب و هوا و انقلابات آسمانی پرداخته است و در خلال نگارش آب و هوا به شرح وقایع آن روز که بعضی در دارالخلافه الباهرۀ طهران در عمارت ارگ سلطنتی گلستان، یا به دید و بازدید خانه رجال و مهمانی‌های اعیانی و بعضی از آن در ییلاقات اطراف طهران به شکار گذشته، پرداخته است.

در طول این یک سال شاه سفری به نمارستان مازندران نیز داشته است که به شرح وقایع سفر و آب و هوای نمارستان پرداخته است. از جمله پدیده‌های دیگری که شاه به آن‌ها پرداخته ستارۀ دنباله‌دار و پدیدۀ خورشید گرفتگی است و در انتهای پایانی کتاب به شرح عروسی تومان آغا فخرالدوله دختر ادیب ناصرالدین شاه با مهدیقلی خان مجدالدوله پسردایی ناصرالدین شاه پرداخته است.

کتاب حاضر تنها کتابچۀ آب و هوای ناصرالدین شاه قاجار است که تحریر و مرقوم شده است. در سایر مجلدات تنها به ذکر وقایع روزانه، وقایع جاری کشور و شرح سفرهای داخلی و خارجی پرداخته است، از این جهت مطالعۀ این کتاب در شناخت ذوق و توجه ناصرالدین شاه قاجار در باب آب و هوا حائز اهمیت است و تنها همین یک سال، کتابچه‌اش مرقوم شده است.