خمسه نظامی شاه‌طهماسبی دارای تشعیری بی‌نظیر است

میراث مکتوب- سید مهدی حسینی، عضو شورای علمی همایش خمسه‌نگاری، در گفت‌وگویی دربارۀ نسخه نفیس و ارزشمند خمسه نظامی، معروف به خمسه شاه‌طهماسبی اظهار کرد: بعد از شاهنامه فردوسی، مهم‌ترین متنی که به بیشترین دفعات خوش‌نویسی و نگارگری شده است، خمسه نظامی اثر حکیم نظامی گنجوی از شعرای نامدار قرن ششم هجری قمری است. این اثر در دوره‌های مظفری، تیموری و دیگر دوره‌ها خوش‌نویسی و نگارگری شده است، ولی مهم‌ترین و باارزش‌ترین نمونه آن، خمسه شاه‌طهماسبی است که بین سال‌های 945 تا 949 هجری قمری، در تبریز تولید شده و شاه محمود نیشابوری، خوش‌نویس نامدار دوره صفوی، به خط زیبای نستعلیق آن را کتابت کرده است.

عضو شورای علمی همایش خمسه‌نگاری ادامه داد: در نگارگری این اثر عظیم، بزرگ‌ترین هنرمندان مشهور مکتب تبریز ۲، مانند سلطان محمد، آقا میرک، میر مصور، میر سید علی، میرزا علی و مظفر علی سهیم بوده‌اند، اما مشخص نیست چرا فضای سه برگ از این خمسه بی‌نظیر، بدون نگاره به جای مانده است که البته بعدها، محمد زمان در مکتب نگارگری اصفهان در سال ۱۰۸۶ هجری قمری، آن را نگارگری کرد.

 

 

این پژوهشگر درباره کار پژوهشی مستند روی این نسخه نفیس ایرانی گفت: البته پژوهشگرانی نظیر استوارت کری ولش، الینور سیمز، شیلا کنبی و بسیاری دیگر، پژوهش‌هایی روی این کتاب به انجام رسانده‌اند، ولی هیچ گاه کل کتاب به‌صورت کامل و یکپارچه چاپ و منتشر نشده است.

سید مهدی حسینی به ویژگی‌های این اثر سترگ اشاره کرد و ادامه داد: از ویژگی‌های این شاهکار عظیم هنری، علاوه بر نگاره‌های استثنایی، تشعیر تمامی صفحات آن است که تاکنون در هیچ اثری از آثار دوره‌های مختلف فرهنگ تصویری ایران، به این نحو شاهد آن نبوده‌ایم. این اثر بی‌نظیر را فرهنگستان هنر ایران، در ابعاد یک‌به‌یک، با چاپ عالی و مانند نسخه اصلی که در کتابخانه بریتانیا نگهداری می‌شود، منتشر می‌کند.

او درباره داستان‌های خمسه و کیفیت آثار نگارگری‌شده گفت: در این اثر منتخبی از اشعار را هنرمندان ممتاز مکتب تبریز ۲، نگارگری کرده‌اند و تمامی اشعار مصور نشده است. همان هنرمندانی که شاهنامه شاه‌طهماسبی را مصور ساختند، خمسه شاه‌طهماسبی را نیز نگارگری کردند. آثار به همان کیفیت عالیِ آثار شاهنامه شاه‌طهماسبی است، ولی تعداد آثار قابل مقایسه نیست. تعداد نگاره‌های خمسه شاه‌طهماسبی 17 مجلس، ولی تعداد نگاره‌های شاهنامه شاه‌طهماسبی ۲۵۸ مجلس است.

منبع: پایگاه اطلاع‌رسانی فرهنگستان هنر