فراموشی پرسش از وجود در فلسفۀ سینوی

میراث مکتوب- رسالت موجودپژوهانۀ فلسفه اولی که باید آن را میراث متافیزیک ارسطویی به‌شمار آورد، همچنان در منظومه فکری ابن‌سینا به مثابه کانونی‌ترین بخش فلسفه محل توجه و اهتمام واقع شده است.

در منظومۀ فکری ابن‌سینا با «وجود» معامله‌ای اُبژه‌وار صورت می‌پذیرد؛ به‌نحوی که حتی در تحلیل ذهنی، متأخر از چیستی یک موجود انگاشته می‌شود و در زمره مقوّمات هوّیت آن به‌شمار نمی‌آید. این شیوۀ مواجهه با مسئلۀ وجود، علاوه‌ بر‌ آن‌که پرسش از معنا و حقیقت وجود را مغفول‌ٌعنه می‌نهد، وجود را به مثابه نامستوری و افق گشایش به فراموشی می‌سپرد و صرفاً با به دست دادن فهمی اُبژه‌وار از آن، دستگاه مفهومی و معرفت‌شناسی ویژه «موجودات» را در تحلیل آن به کار می‌گیرد.

البته در این میان، نباید از بسط، توسعه و حک و اصلاحات قابل تأمل ابن‌سینا در متافیزیک ارسطویی به‌ویژه در بخش‌های مرتبط با وجود‌شناسی غفلت ورزید. این حک و اصلاحات، به‌ویژه در بحث تمایز وجود و ماهیت و مباحث مرتبط با آن، اگر چه التفات به موضوع وجود را با قوّت و اهتمام بیشتری دنبال می‌کند، اما بداهت، کلیت و تعریف‌ناپذیری مفهوم وجود، همچنان پرسش از حقیقت وجود را در فلسفه ابن‌سینا به حاشیه رانده و مد‌نظر‌آوردن وجود به‌مثابه افق گشایش را از کانون توجهات بنیادین فیلسوف خارج کرده است. از‌این‌رو، بحث از وجود در فلسفه ابن‌سینا به بحث از مفهوم موجودیت و اقسام و مراتب آن فرو‌کاسته می‌شود.

شانزدهمین نشست از مجموعه درس‌گفتارهایی دربارۀ بوعلی سینا در روز چهارشنبه ۲۶ خرداد ساعت ۱۱ صبح با عنوان «فراموشی پرسش از وجود در فلسفۀ سینوی» به سخنرانی دکتر مجتبی اعتمادی‌نیا اختصاص دارد که به صورت مجازی پخش خواهد شد. علاقه‌مندان می‌توانند این درس‌گفتار را از اینستاگرام مرکز فرهنگی شهرکتاب به نشانی ketabofarhang، تلگرام این مرکز به نشانی bookcitycc و صفحه‌ی این مرکز در سایت آپارات پیگیری کنند.