زادروز پدیدآورندۀ معتبرترین تصحیح شاهنامه

میراث مکتوب- بیستم شهریورماه، هشتاد و پنجمین سالروز تولد جلال خالقی‌مطلق است. شاید بسیاری از خوانندگان این یادداشت، نام استاد را نشنیده باشند و او را نشناسند، اما بی‌تردید قریب به اتفاق فارسی‌زبانان و علاقه‌مندان به زبان فارسی، با شاهنامه فردوسی آشنایی دارند و حتی اگر همه یا بخش‌هایی از آن را نخوانده باشند، داستان‌های آن به گوش‌شان خورده است. اگرچه بیشتر ایرانیان با شخصیت‌ها و داستان‌های شاهنامه زندگی كرده‌اند، قصه نبرد اندوهبار رستم، جهان پهلوان ایرانی با جوان برومندش سهراب رامی‌دانند، بر سرنوشت غمبار پهلوانان بزرگی چون سیاوش و اسفندیار تلخ گریسته‌اند و از شنیدن یا خواندن هفت خان رستم و هفت خان اسفندیار، احساس غرور كرده‌اند، قیام كاوه آهنگر علیه ضحاك ماردوش، پادشاه ستمگر و خورنده مغز جوانان، دادخواهی و آزادیخواهی را در آنها شكوفا كرده و از حماقت‌ها و بلاهت‌های پادشاهانی چون كیكاووس و گشتاسب یا غرور و نخوت شاهانی چون جمشید حرص خورده‌اند، از عاشقانه زال و رودابه به وجد آمده‌اند و تحقق انسان كامل را در كیخسرو دیده‌اند. این همه و بسیار بیش از اینها را حكیم ابوالقاسم فردوسی، در شاهكار جاودانه‌اش روایت كرده و استاد جلال خالقی‌مطلق، بیش از 50 سال تلاش كرده تا روایتی ویراسته و دقیق از آن به ما عرضه كند، نزدیك‌ترین شكل ثبت شاهنامه، آن‌طور كه حكیم طوس پدید آورده است.

جلال خالقی‌مطلق، متولد تهران و دانش‌آموخته در مدارس نوشیروان و مروی، تحصیلاتش را در رشته‌های شرق‌شناسی، مطالعات آلمانی و مردم‌شناسی در دانشگاه كلن آلمان ادامه داد و به علت عشق و علاقه به شاهنامه فردوسی و زبان فارسی، همزمان به تحقیق درباره این كتاب پرداخت و رساله‌ای با موضوع «زنان شاهنامه» نوشت و در سال 1349 از دانشگاه كلن دكترا گرفت. یك‌سال پس از فارغ‌التحصیلی به ‌هامبورگ رفت و از سال 1350 خورشیدی در بخش مطالعات ایرانی دانشگاه‌ هامبورگ مشغول به كار شد. خالقی‌مطلق در همان زمان نگارش رساله، دریافت كه تصحیحات و چاپ‌های معتبر شاهنامه، اشتباه‌های زیادی دارند، بنابراین به بررسی نسخه‌های خطی و دستنویس‌های شاهنامه پرداخت و از 45 دستنویس در كتابخانه‌های مختلف دنیا، فیلم و عكس تهیه كرد و پس از چند سال بررسی آنها، 15 دستنویس را كه از بقیه معتبرتر بود، برگزید و آنها را در دو گروه اساس تصحیح قرار داد، 12 دستنویس اصلی و 3 دستنویس غیراصلی با ترجمه عربی بنداری اصفهانی. خالقی‌مطلق همه این دستنویس‌ها را در مقالاتی مفصل و جداگانه معرفی و ارزیابی كرده، همچنین در مقالاتی دیگر و در مقدمه شاهنامه، اصولی كلی شیوه تصحیح و دلایل برتری یك دستنویس بر دیگری را به صورت مفصل توضیح داده است. حاصل تصحیح ویراسته، منقح، انتقادی و دقیق از شاهنامه است كه به اذعان اكثریت شاهنامه پژوهان تا به امروز، قابل اطمینان‌ترین تصحیح از اثر فردوسی است.

البته كار عظیم استاد خالقی‌مطلق تنها در ارائۀ تصحیح انتقادی و دقیق شاهنامه خلاصه نمی‌شود. او همچنین كتاب‌ها و مقالات دقیق و ارزشمندی در زمینه شاهنامه‌پژوهی نگاشته كه هر یك از آنها در رمزگشایی و فهم جنبه‌هایی از این كتاب بزرگ بسیار رهگشا و سودمند است، همچنانكه یادداشت‌های بسیار سودمند او بر مجلدات شاهنامه كه در 3 جلد قطور در انتهای چاپ هشت جلدی دایره‌المعارف بزرگ اسلامی منتشر شده است. به اینها باید اضافه كرد، مقالات و نوشته‌های ارزشمند، خالقی‌مطلق درباره سایر ادیبان و نویسندگان بزرگ ایرانی همچون نظامی‌گنجوی و بیهقی و خیام كه در هر یك پنجره‌ای تازه به جهان فكری و ادبی این بزرگان می‌گشایند. كوتاه سخن آنكه امروز متنی منقح و قابل ‌اعتماد از بزرگ‌ترین كتاب فارسی در اختیار داریم و این همه به لطف سخت‌كوشی و همت والای استاد جلال خالقی‌مطلق است. ضمن تبریك تولد به استاد، برای ایشان عمری دراز و با عزت و احترام آرزومندیم. ایدون باد.

محسن آزموده

منبع: روزنامه اعتماد

 

 

افزودن دیدگاه جدید

Filtered HTML

  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • تگ‌های HTML مجاز: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.

Plain text

  • تگ‌های HTML مجاز نیستند.
  • نشانی صفحه‌ها وب و پست الکترونیک بصورت خودکار به پیوند تبدیل می‌شوند.
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.